|
   
Inhoud van deze pagina
Het bijvoeglijk naamwoord en het bijwoord
Het bijvoeglijk naamwoord
Het achtervoegsel lOc, looch maakt ieder woord
tot een bijvoeglijk naamwoord:
| Où jàjfràsoIlOc gOc. |
De scheppende God. |
| Ooui zjauzjfrausoielooch gooch. |
| Ot nO èl gA jàjfràsoIlOc UpO |
De geschapen mens. |
| Oot ngoo eul gaa zjauzjfrausoielooch uupoo. |
| O nOI |
De mooie. |
| Oo ngooie |
| O nOIlOc plòn. |
De mooie bloem. |
| Oo ngooielooch ploeng. |
| O pIlOc can efopoI è rIwu
Apnu. |
Dit boek vertelt over het geloof. |
| Oo pielooch chang efopoie eu riewu aapngu. |
| O rIwuApnulOc can. |
Het boek over het geloof. |
| Oo riewuaapngulooch chang. |
 Top
De trappen van vergelijking
De vergrotende trap wordt uitgedrukt door het achtervoegsel foo achter de uitgang
van het bijvoeglijk naamwoord te plaatsen.
De overtreffende trap wordt uitgedrukt door het achtervoegsel fraus achter de uitgang
van het bijvoeglijk naamwoord te plaatsen.
| pùloc |
groot |
| puilooch |
| pùlOcfO |
groter |
| puiloochfoo |
| pùlOcfràs |
grootst |
| puiloochfraus |
Top
O ton, tong
Dit zijn bijvoeglijke naamwoorden die andere bijvoeglijke naamwoorden of
bijwoorden beschrijven. In het Nederlands zouden ze als bijwoorden worden
geclassificeerd, maar in het Aulingees zijn het "dubbele bijvoeglijke
naamwoorden"en hebben ze het achtervoegsel: lOclOc,
loochlooch.
| pùlOch |
groot |
| puilooch |
| pùlOclOc |
zeer |
| puiloochlooch |
| O pùloclOc pùlOc ton. |
Het zeer grote huis. |
| Oo puiloochlooch puilooch tong. |
Top
O plyt è ac Aj, plyt en aach
Deze worden afgeleid van de voorzetsels door de wortel van het voornaamwoord el
met het voorzetsel te verbinden. Het achtervoegsel cheut verandert ze in vragende
bijwoorden.
| elAnslù |
daarnaartoe, ernaartoe |
| elaangslui |
| O elOp aIjIloI elAnslù (è
el Anslù). |
Ik ga erheen. |
| Oo eloop aiezjieloie elaanglsui (eu el aangslui). |
| elAnslùcèt O elàj aIjIloI? |
Waar ga je heen? |
| Elaangsluicheut oo elauzj aiezjieloie? |
Top
O nOr, ngoor
Deze zijn onafhankelijke bijwoorden, dat wil zeggen: ze zijn niet afgeleid
van andere woorden.Het achtervoegsel cheut maakt ze vragend.
| lAnE |
laangee |
daar |
| lAnEcèt |
laangeecheut? |
waar? |
Top
O pwy, pwy
Dit is het bijwoord afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord, het wordt gevormd
door het achtervoegsel looch te vervangen door woo. Net als het bijvoeglijk naamwoord
kan het een vergrotende en overtreffende trap hebben.
| O el elsIwoI noIwO |
Hij/zij zingt mooi. |
| Oo el elsiewoie ngooiewoo. |
| O el elsIwoI noIwOfO |
Hij/zij zingt mooier. |
| Oo el elsiewoie ngooiewoofoo. |
Top
Het naamwoordelijk deel van het gezegde
Dit wordt uitgedrukt door het werkwoord AòA, zijn
en het lijdend voorwerp.
| O nOIlOc``plòn |
De mooie bloem. |
| Oo ngooieloch ploeng. |
| O plòn aoI y nOI. |
De bloem is mooi. |
| Oo ploeng aaoïe y ngooie. |
Top
De voorzetsels en de voegwoorden
De voorzetsels worden achter het zelfstandig naamwoord geplaatst
met een lidwoord van de vijfde naamval. Ze kunnen worden verbogen met drie achtervoegsels
en één voorvoegsel:
 | Het achtervoegsel fO, foo versterkt de wortel en
kan de betekenis zo veranderen. |
| Het achtervoegsel slù, slui geeft beweging aan. |
| Het achtervoegsel nu, ngu, geeft de
tegenovergestelde betekenis aan. |
| Het voorvoegsel pfU, pfuu verandert het voorzetsel
in een voegwoord. |
De volgorde van het voorvoegsel en de achtervoegsels is:
| pfU |
WORTEL |
fO |
slù |
nu |
|
pfuu |
WORTEL |
foo |
slui |
ngu |
Een speciaal geval is het voegwoord "en". In het
Aulingees "en" wordt uitgedrukt door het voorzetsel Aj, aazj:
| O elOp è elàj Aj
aIjIloI è ton Anslù. |
Ik en jij gaan
naar huis. |
| Oo eloop eu elauzj aazj aiejieloie
eu tong aangslui. |
| O elOp èl aIjIloI è ton
Anslù, pfUAj O elàj èl aIjIlòrf è ton Anslù a |
Ik ben naar huis gegaan
en jij bent begonnen naar huis te gaan. |
| Oo eloop eul aiejieloie eu tong aangslui,
pfuuaazj oo elauzj eul aiejieloerf eu tong aangslui a. |
tabel van de voorzetsels en de voegwoorden
Top
De bijzinnen
Alle bijzinnen eindigen op a,a.
Het betrekkelijk voornaamwoord wordt
gevormd met het voorvoegsel et, et en het lidwoord
van naamval.
De voegwoorden worden gevormd met het voorvoegsel
pfU,
pfuu en de voorzetsels.
onderwerp, lijdend voorwerp en meewerkend voorwerp zinnen worden gevormd met in
dezelfde volgorde het voegwoord pfUO:
pfuuoo, pfUà: pfuuau en pfUy:
pfuuy Voorbeelden:
| O elOp sanoI y elòr etO
aIjIloI è ton Anslù a. |
Ik zie het kind, dat
naar huis gaat. |
| Oo eloop sangoie y eloert etoo
aiezjieloie eu tong aangslui a. |
| O elòr aIjIloI è ton pfUAnAfa
O el AoI y Acte a. |
Het kind gaat naar huis
omdat het moe is. |
| Oo eloer aiezjieloie eu tong pfuuaangaafa
oo el aaoie y aachte a. |
| O elOp sanoI pfUy O
elòr aIjIloI è ton Anslù a. |
Ik zie, dat het
kind naar huis gaan. |
| Oo eloop sangoie pfuuy oo eloer
aiezjieloie eu tong aangslui a. |
| pfUO O elòr aIjIloI
è ton Anslù a nO sanoI è elOp. |
Dat het kind
naar huis gaat, wordt door mij gezien. |
| Pfuuoo oo eloer aiezjieloie eu tong
aangslui a ngoo sangoie eu eloop. |
Top
Negatieve zinnen
Het achtervoegsel nu, ngu wordt gebruikt om
negatieve betekenissen weer te geven. Als ngu direct achter de wortel
wordt geplaatst, wordt de betekenis van dat deel van het woord veranderd in het
tegendeel. Als ngu als laatste deel van een woord gebruikt wordt, is de
ontkenning minder sterk.
Voorbeelden:
| O UpOA AoI y nOInulOc |
De vrouw is lelijk (onmooi). |
| Oo uupooaa aaoie y ngooiengulooch. |
| O UpOA AoI y nOilOcnu. |
De vrouw is niet móói. |
| Oo uupooaa aaoie y ngooieloochngu. |
| O UpOAnu AoI y
nOIlOc. |
Niet de vrouw is mooi. |
| Oo uupooaangu aaoie y ngooielooch. |
| O UpOA AoI y nOInulOcnu. |
De vrouw is niet lelijk. |
| Oo uupooaa aaoie y ngooienguloochngu. |
Top
Vragende zinnen
Een zin wordt vragend door het achtervoegsel cèt,
cheut toe te voegen achter het woord waar de vraag over gaat.
Voorbeelden:
| O elcèt aIjIloI è
ton Anslù? |
Gaat híj
naar huis? |
| Oo elcheut aiezjieloie eu tong aanslui? |
| O elIcèt aIjIloI è
ton Anslù? |
Wie gaat naar
huis? |
| Oo eliecheut aiezjieloie eu tong
aangslui? |
| O el aIjIloI è ton
Anslùcèt? |
Gaat hij naar het
huis? |
| Oo el aiezjieloie eu tong aangsluicheut? |
| O el aIjIloI è toncèt
Anslù? |
Gaat hij naar huis? |
| Oo el aiezjieloie eu tongcheut aangslui? |
Top
"Ja" en "Nee"
Het woord Ic, iech drukt uit dan men het eens is
met de vorige zin. Vertaling kan zijn met "ja (,inderdaad)", of met
"nee (,inderdaad)".
Het woord nu, ngu drukt uit dat men het oneens is met
de vorige zin. Vertaling is met "jawel". of "welnee". Voorbeelden:
| O elcèt aIjIloI è
ton Anslù? |
Gaat hij naar huis? |
| Oo elcheut aiezjieloie eu tong aanslui? |
| Ic O elI aIjIloI è
ton Anslù? |
Ja (,inderdaad,) hij
gaat naar huis. |
| Iech oo el aiezjieloie eu tong
aangslui? |
| nu O el aIjIloI è ton
Anslùnu? |
Welnee, hij gaat weg
uit het huis! |
| Ngu oo el aiezjieloie eu tong aangsluingu. |
| O el aIjIloI è tonnu
Anslù? |
Gaat hij niet naar huis? |
| Oo el aiezjieloie eu tongngu aangslui? |
| Ic O el aIjIloI è ton
Anslù. |
Nee (,inderdaad,) hij
gaat niet naar huis. |
| Ic oo el aiezjieloie eu tong aangslui. |
| nu O el aIjIloI è ton
Anslù? |
Jawel, hij gaat (wel) naar huis!! |
| Ngu oo el aiezjieloie eu tong aangslui! |
 Top
author@uteged.com canatòAcIl@òtucetu.gon
    
|
