|
Inhoud van deze pagina:
Inleiding
Aninese woorden worden verdeeld in twee groepen: de afhankelijke en de
onafhankelijke woorden. Alle afhankelijke woorden worden gebouwd met werkwoorden
en voorzetsels. De onafhankelijke woorden worden niet afgeleid van andere
woorden en worden ook niet gebruikt om andere woorden te bouwen. Werkwoorden en
voorzetsels worden zelf als afhankelijke woorden gezien.
 Top
Het bouwen van zelfstandige naamwoorden
Zoals hierboven beschreven worden alle zelfstandige naamwoorden geacht
afgeleid te zijn van een in betekenis overeenstemmend werkwoord. Samengestelde
zelfstandige naamwoorden kunnen worden gebouwd door een zelfstandig naamwoord te
combineren met andere zelfstandige naamwoorden (en dus ook werkwoorden),
bijvoeglijke naamwoorden en voorzetsels.
Afleiding van werkwoorden
In de grond drukt een zellfstandig naamwoord één van de functies uit van
het werkwoord., bij voorbeeld de gever (onderwerp), de gift (lijdend voorwerp).
Welke functie het zelfstandig naamwoord uitdrukt wordt aangegeven met een
achtervoegsel achter de wortel van het werkwoord.
| functie |
achtervoegsel |
voorbeeld |
| onderwerp |
(none) |
vàfe; |
vàfe;: de gever |
| lijdend voorwerp |
ob, o' |
ob, o' |
vàfo' |
vàfo': de gift |
| meewerkend voorwerp |
av, a; |
av, a; |
vàfave; |
vàfave;: de begunstigde |
| middel, of oorzaak |
èd |
èd |
fièdov |
fièdov: moordwapen |
| verdere uitleg |
èt |
èt |
|
|
| alle andere functies |
het toepasselijke voorzetsel |
idijuod |
idijuod: bestemming |
| idude; |
idude;: de reisgenoot |
vàfo geven
ido gaan
juo(d) naar
u(d) met
fiov dood zijn
 Top
Geslachtsuitgangen
Nadat het zelfstandig naamwoord is afgeleid van het werkwoord, worden de geslachtsuitgangen
toegepast. Zie voor de uitleg de geslachten het
algemene syntaxis deel. Wanneer deze uitgang het deel is van het woord dat
verbogen wordt zijn de uitgangen als volgt:
| geslacht |
achtervoegsel |
voorbeeld |
| mannelijk |
o' of in |
o' of in |
mènin, mèno' |
mènin, mèno': man |
| vrouwelijk |
az |
az |
mènaz |
mènaz: vrouw |
| levend |
e; |
e; |
mène; |
mène;: mens |
| onzijdig |
o; of geen (ê) |
o; of geen (ê) |
eseo;
sad |
eseo;: het goede ding
sad: tuin |
| epelê,epelo; |
epelê, epelo;: de epelê boom |
| ucnoj, ucnojo; |
ucnoj, ucnojo;: het alfabet |
| onbekend |
ez |
ez |
elez |
elez: iets/ iemand |
De o' van het mannelijk geslacht is
uitwisselbaar met in. De o; van
het onzijdig moet gebruikt worden na klinkers en kan gebruikt worden na
medeklinkers anders dan n, z, of d. Als de o; wordt
weggelaten dan wordt een ê ingevoegd behalve
na de letters j
en g.
Wanneer het zelfstandig naamwoord wordt samengesteld met een ander zelfstandig naamwoord of
werkwoord en dit andere woord is degene die verbogen wordt dan zijn de uitgangen
anders en worden ze meestal op de volgende manier gecombineerd met de getalsuitgangen:
| geslacht |
enkelvoud |
tweevoud |
drievoud |
meervoud |
onbekend |
| mannelijk |
u |
u |
uo |
uo |
ua |
ua |
ui |
ui |
ue |
ue |
| vrouwelijk |
a |
a |
ao |
ao |
aa |
aa |
ai |
ai |
ae |
ae |
| levend |
e,- |
e,- |
eo |
eo |
ea |
ea |
i |
i |
ee,- |
ee,- |
| onzijdig |
o,- |
o,- |
oo |
oo |
oa |
oa |
oi,i |
oi,i |
oe,- |
oe.- |
| onbekend |
- |
- |
o |
o |
a |
a |
i |
i |
e,- |
e,- |
In de levende en onzijdige geslachten in het enkelvoud en onbekend
getal wordt de uitgang vaak weggelaten voor een andere klinker. Voorbeelden
staan in het volgende deel.
Top
Combinatie met andere zelfstandige naamwoorden
Twee zelfstandige naamwoorden kunnen worden samengevoegd om een nieuw
zelfstandig naamwoord te maken met een andere betekenis. Het tweede zelfstandig naamwoord
krijgt een achtervoegsel in overeenstemming met de functie die het heeft ten
opzichte van het eerste zelfstandig naamwoord. Dit achtervoegsel volgt de
geslachtsuitgang.
| functie |
achtervoegsel |
voorbeeld |
| onderwerp |
(none) |
mènalobin |
mènalobin: geliefde van een vrouw: heterosexuele man |
| lijdend voorwerp |
(none) |
mènulin |
mènulin: manliefhebber: homoman |
| meewerkend voorwerp |
ìs |
ìs |
zevi\ìsigoe; |
zevi|ìsigoe: gever aan de armen |
| causative of means |
èz |
èz |
uzoèzogosce; |
uzoèzogosce;: waarnemer met de oren: luisteraar |
| further explanation |
ès |
ès |
|
|
| all other functions |
het appropriate preposition |
Rinabojuodide; |
Rinabojuodide; ganger naar Rina, Rina pelgrim |
Ontleding van de voorbeelden:
| wortel |
geslacht |
suffix |
wortel |
suffix |
geslacht |
mèn
man/woman |
a
vrl |
(none)
onderwerp |
l
liefhebben |
ob
lijdend voorwerp |
in
mannelijk |
mèn
man/woman |
u
mnl |
(none)
lijdend voorwerp |
l
liefhebben |
(none)
onderwerp |
in
mannelijk |
zev
arme |
i
levend
mv. |
ìs
meewerkend voorwerp |
go
schenken |
(none)
onderwerp |
e;
levend |
uz
ear |
o
onzijdig
tweevoud |
èz
middel |
gsc
waarnemen |
(none)
onderwerp |
e;
levend |
Rinab
de stad Rina' |
o
onzijdig
ev. |
ju-od
naar |
id
gaan |
(none)
onderwerp |
e;
levend |
De niet verklaarde i in zevi|ìsigoe; en o's in uzoèzogosce;
zijn bindklinkers. Een uitleg hierover stat op de
alfabet pagina
Top
Combinatie met bijvoeglijke naamwoorden
Een zelfstandig naamwoord kan een vaste verband hebben met een bijvoeglijk naamwoord
om zo een woord met een nieuwe betekenis te scheppen. Dit kan op drie manieren
worden bewerkstelligd:
- Door het bijvoeglijk naamwoord voor het zelfstandig naamwoord te plaatsen
in plaats van erachter, wat de gebruikelijke volgorde is.
- Door het bijvoeglijk naamwoord ervóór met het zelfstandig naamwoord te
verbinden. De uitgang van het bijvoeglijk naamwoord wordt dan achter de r
weggelaten.
- Door het bijvoeglijk naamwoord erna met het zelfstandig naamwoord te
verbinden. De geslachtsuitgang van het zelfstandig naamwoord verandert
dan dienovereenkomstig en een geslachtsuitgang van het zelfstandig naamwoord
wordt achter de r van het bijvoeglijk naamwoord geplaatst.
Voorbeelden:
| regel 1 |
regel 2 |
regel 3 |
vertaling |
| biru mènin |
birimènin |
mènubirin |
de grote man: de reus |
| biru mènin |
birimènin |
mènubirin |
| biraiv mènazi |
birovomènazi |
mènaibiraziv |
de kleine vrouwen: de dwergen |
| biraiv mènazi |
birovomènazi |
mènaibiraziv |
Top Combinatie
met voorzetsels
Er worden drie samenvoegingen van zelfstandige naamwoorden en voorzetsels in
het Aninees gebruikt:
- De manier beschreven in de paragraaf afleiding
van werkwoorden. Het resulterende zelfstandige naamwoord beschrijft een
functie
van het werkwoord:
| ucno |
ucno |
kopen |
| ucnod |
ucnod |
waarin men koopt: winkel |
| ucnujuod |
ucnujuod |
waar men koopt: markt |
De manier beschreven in de paragraaf combinatie
met andere zelfstandige naamwoorden. Met deze toepassing wordt een ander zelfstandige
naamwoord ingelijfd om een woord met een nieuwe betekenis te maken:
| ido |
ido |
gaan |
| Rinabojuodide; |
Rinabojuodide; |
iemand die naar Rina gaat:: pelgrim |
| donovide; |
donovide; |
iemand die uit het huis gaat: kind dat het ouderlijk
huis verlaat |
Het zelfstandig naamwoord voor het voorzetsel wordt soms weggelaten:
| ado |
ado |
helpen |
| àtade; |
àtade; |
iemand die als voorstander helpt: vrijwilliger |
| àtovade; |
àtovade; |
iemand die als tegenstander helpt: recruut |
De zogenaamde ozabu' ozabu' (zonder werkwoord)
constructie. Met sommige voorzetsels is een werkwoord zo nauw verbonden, dat
zelfs wanneer het niet vermeld wordt de betekenis ervan gevoeld wordt. Dit
geldt voor de meeste voorzetsels die een plaats, of beweging aangeven en
voor enkele andere. Is dit het geval dan wordt in vaak het werkwoord
inderdaad weggelaten. De term ozabu', die "zonder werkwoord"
betekent, is zelf een dergelijke constructie, het werkwoord dat hier wordt
weggelaten is "aro", zijn. In een volledige constructie zou de
term ozabuvarê luiden. Er kunnen woorden met een dubbelzinnige betekenis ontstaan,
aangezien de constructie niet te onderscheiden is van die onder punt 1.
Mocht dit problemen opleveren dan wordt het werkwoord niet weggelaten.
| Rinabojuode; |
Rinabojuode; |
iemand die naar Rina' (gaat): pelgrim |
| adàtove; |
adàtove; |
iemand, die tegen helpen (is): isolationist |
Top
Het bouwen van bijvoeglijke naamwoorden
Het bijvoeglijk naamwoord wordt gezien als het deelwoord van het werkwoord.
Het wordt gebouwd door de uitgang van persoon te vervangen door R, zoals is
uitgelegd in het toepasselijke deel van
de vormleer. Het komt gewoonlijk voor in de onbekende tijd, maar alle tijden
en aspecten kunnen van toepassing zijn.
Het bouwen van werkwoorden
Zoals al eerder gezegd worden werkwoorden als het hart van de Aninese taal
gezien. Alle zelfstandige naamwoorden worden afgeleid van werkwoorden. Hieruit
volgt dat het overeenkomende werkwoord gevonden wordt door de
geslachtsuitgang van het zelfstandig naamwoord weg te laten. Een o wordt achter
de wortel geplaatst om het hele werkwoord aan te geven. Het volledige werkwoord
heeft geen feitelijke toepassing in de Aninese taal.
| uìscemaz |
uìscemaz |
schapen |
| uìscemo |
uìscemo |
blaten |
| varin |
varin |
de schrijver |
| varo |
varo |
schrijven |
| don |
don |
huis |
| dono |
dono |
beschutten |
Verfraaiïng en ontsiering van de
wortel
De wirtel van een werkwoord kan worden verfraaid door l,
l eraan toe te voegen. De betekenis van de wortel kan pejoratief worden
gemaakt door r, r toe te voegen.
| do |
do |
maken |
| dilo |
dilo |
scheppen |
| garadòno |
garadòno |
"ondik" zijn |
| garadònolo |
garadònolo |
slank zijn |
| garadònoro |
garadònoro |
mager zijn |
Een woord dat de succesvolle uitvoering van de handeling van het werkwoord
uitdrukt wordt gebouwd door RI, RI aan de wortel
toe te voegen. Op dezelfde manier kan falen worden uitgedrukt met RIV,
RIV.
| lido |
lido |
vechten |
| lidirio |
lidirio |
winnen |
| lidirivo |
lidirivo |
verliezen |
| vino |
vino |
onderzoeken |
| vinirio |
vinirio |
weten uit onderzoek |
Overgangen
Vele werkwoorden die overgangen uitdrukken worden in het Nederlands gebouwd
met het voorvoegsel ver-, maar meestal bestaat de constructie uit het werkwoord
maken met een bijvoeglijk naamwoord. Verblijden: blij maken, vergroten: groter
maken. Deze constructie wordt in het Aninees toegepast met zelfstandig naamwoord
+ het werkwoord do (maken). Het zelfstandig naamwoord wordt gezien als een
ingesloten lijdend voorwerp en krijgt de bijbehorende geslachtsuitgangen.
| maro |
maro |
getrouwd zijn met |
| marin, maraz |
marin, maraz |
echtgenoot, echtgenote |
| Mènin mènas damaradodu. |
Mènin mènas damaradodu. |
De man trouwt de vrouw. |
| Mènaz mènim dumarudoda |
Mènaz mènim dumarudoda. |
De vrouw trouwt de man |
| luto |
luto |
rood zijn |
| Lazìm arajuari dolutododo. |
Lazìm arajuari dolutododo. |
De Zon maakt de hemel rood. |
Ontleding van de voorbeelden:
| Mènin |
Mènas |
da- |
-mar- |
-a- |
-do- |
-du |
| onderwerp |
lijdend vw |
lijd. vw. 3e persoon vrl. ev. |
wortel van zelfstandig naamwoord |
vrl. ev. |
werkwoord, tegenwoordige tijd |
onderwerp, 3e persoon mnl. ev. |
| Mènaz |
Mènim |
du- |
-mar- |
-u- |
-do- |
-da |
| onderwerp |
lijdend vw. |
lijd. vw. 3e persoon mnl. ev. |
wortel van zelfstandig naamwoord |
mnl. ev. |
werkwoord, tegenwoordige tijd |
onderwerp, 3e persoon vrl. ev. |
| Lazìm |
arajuari |
do- |
-lut- |
-o- |
-do- |
-do |
| onderwerp |
lijdend vw. |
lijd. vw. 3e persoon onzijdig ev. |
wortel van zelfstandig naamwoord |
onzijdig ev. |
werkwoord, tegenwoordige tijd |
onderwerp, 3e persoon onzijdig ev. |
Top
|
