Zelfstandig naamwoord

Inhoud van deze pagina:

Overzicht van de volgorde van de verschillende voor- en achtervoegsels

Verbuiging van het zelfstandig naamwoord

Verbuiging van zelfstandige naamwoorden die uitgaan op n,z,d

Verbuiging van zelfstandige naamwoorden die uitgaan op j,g,ê, ', ;

De voor- en achtervoegsels van bezit

De voorvoegsels van verwijzing

De voorvoegsels van persoon

De voorvoegsels van het onbepaald lidwoord

Overzicht van de volgorde van de voor- en achtervoegsels

bezit		persoon		verwijzing		onbepaald lidwoord		WORTEL	uitgang van naamval en getal	bezit
g]	g-	f>o.	f(o)			u	u			]g>o,a,i,e.	-g(o,a,i,e)
v]	v-	ò>s.	ò(s)	a>n.	a(n)	a	a			]v>o,a,i,e.	-v(o,a,i,e)
d]	d-	(geen)		i>n.	i(n)	è	è			]d>o,a,i,e.	-d(o,a,i,e)
s]	s-					o	o			]s>o,a,i,e.	-s(o,a,i,e)
						e	e

Voorbeeld:	òs i mara z ]g. òsimaraz]g	jij, mijn reeds genoemde vrouw....
	òs i mara z -g> òsimaraz-g:
	vi] f an opoi n. vi]fanopoin	ik, jullie later genoemde slaaf...
	vi- f an opoi n> vi-fanopoin

Top

Verbuiging van het zelfstandig naamwoord

Het zelfstandig naamwoord heeft twee verbuigingsklassen:

zelfstandige naamwoorden eindigend op n,z,d (n,z, or d)

zelfstandige naamwoorden eindigend op j,g,ê, ', ; (j,g,ê,', or ; )

Verbuiging van zelfstandige naamwoorden eindigend op n,z,d (n,z, or d)

naamval	Don, don: huis		Sad, sad: tuin		Scoz, scoz: ding
1e	doN	doN	saD	saD	scoZ	scoZ
2e	doM	doM	saT	saT	scoS	scoS
3e	doÈN	doÈN	saÈD	saÈD	scoÈZ	scoÈZ
4e	doÈM	doÈM	saÈT	saÈT	scoÈS	scoÈS

De verbuiging van sommige woorden lijkt in eerste instantie niet voor de hand te liggen, maar is in feite regelmatig:

cize]in.cizèîn	cizè-in>cizein	dokter
Lazìn]n.Lazìm	Lazìn-n>Lazìm	zon van Uteged
pau]d.pauad	pau-d>pauad	(gevoel van) spijt

Kijk voor uitleg over bovenstaande samentrekkingen de alfabet pagina

naamval	Cizèîn, dokter		Lazìm, zon		Pauad, spijt
1e	cizèîN	cizeiN	LazìM	LazìM	pauaD	pauaD
2e	cizèîM	cizeiM	LazìnM	LazìnM	pauàT	pauàT
3e	cizèiÈN	cizèiÈN	LazìnÈN	LazìnÈN	pauÈD	pauÈD
4e	cizèiÈM	cizèiÈM	LazìnÈM	LazìnÈM	pauÈT	pauÈT

De meervouden worden gebouwd door de meervoud uitgangen achter de naamval uitgang te plaatsen:

naamval	enkelvoud	tweevoud	drievoud	meervoud	onbekend
uitgang	(geen)	o,o	a,a	i,i	e,e
1e	doN, huis	doNO, twee huizen	doNA, drie huizen	doNI, huizen	doNE, huis(zen)
2e	saT, tuin	saTO,twee tuinen	saTA, drie tuinen	saTI, tuinen	saTE, tuin(en)
3e	scoÈZ, ding	scoÈZO, twee dingen	scoÈZA, drie dingen	scoÈZI, dingen	scoÈZE, ding(en)
4e	pauÈT, spijt	pauÈTO, tweemaal spijt	pauÈTA, driemaal spijt	pauÈTI, spijt	pauÈTE, spijt

Top

Verbuiging van zelfstandige naamwoorden eindigend op j,g,ê, ', ; (j,g,ê,', or ; )

Het meervoud heeft zijn eigen uitgangen in deze groep. Het tweevoud en drievoud worden gemaakt door de uitgang van het enkelvoud te combineren met respectievelijk o en a in de eerste twee naamvallen en door de uitgang van het meervoud te combineren met o en a in de derde en vierde naamval. De uitgangen van het onbekende getal worden gemaakt door een e toe te voegen aan de uitgangen van het meervoud.

Woorden die uitgaan op ' voegen een b in alle andere naamvallen behalve de tweede naamval meervoud en onbekend getal. Woorden die uitgaan op ; voegen een v in.

èrej, èrej: rand

naamval enkelvoud tweevoud drievoud meervoud onbekend

1e èrej èrejO èrejA èrejIS èrejISE

2e èrejI èrejIO èrejIA èrejeN èrejeNE

3e èrejÈ èrejÈSO èrejÈSA èrejÈS èrejÈSE

4e èrejA èrejASO èrejASA èrejAS èrejASE

naamval enkelvoud tweevoud drievoud meervoud onbekend

1e èrej èrejO èrejA èrejIS èrejISE

2e èrejI èrejIO èrejIA èrejeN èrejeNE

3e èrejÈ èrejÈSO èrejÈSA èrejÈS èrejÈSE

4e èrejA èrejASO èrejASA èrejAS èrejASE

vubi', vubi': geest

naamval enkelvoud tweevoud drievoud meervoud onbekend

1e vubi' vubibO vubibA vubibIS vubibISE

2e vubibI vubibIO vubibIA vubiN vubiNE

3e vubibÈ vubibÈSO vubibÈSA vubibÈS vubibÈSE

4e vubibA vubibASO vubibASA vubibAS vubibASE

naamval enkelvoud tweevoud drievoud meervoud onbekend

1e vubi' vubibO vubibA vubibIS vubibISE

2e vubibI vubibIO vubibIA vubiN vubiNE

3e vubibÈ vubibÈSO vubibÈSA vubibÈS vubibÈSE

4e vubibA vubibASO vubibASA vubibAS vubibASE

mène;, mène; :mens

naamval	enkelvoud	tweevoud	drievoud	meervoud	onbekend
1e	mène;	mènevO	mènevA	mènevIS	mènevISE
2e	mènevI	mènevIO	mènevIA	mèneN	mèneNE
3e	mènevÈ	mènevÈSO	mènevÈSA	mènevÈS	mènevÈSE
4e	mènevA	mènevASO	mènevASA	mènevAS	mènevASE

naamval	enkelvoud	tweevoud	drievoud	meervoud	onbekend
1e	mène;	mènevO	mènevA	mènevIS	mènevISE
2e	mènevI	mènevIO	mènevIA	mèneN	mèneNE
3e	mènevÈ	mènevÈSO	mènevÈSA	mènevÈS	mènevÈSE
4e	mènevA	mènevASO	mènevASA	mènevAS	mènevASE

Top

De voor- en achtervoegsels van bezit

Deze geven een verband aan tussen het zelfstandig naamwoord en een persoon. Wanneer letterlijk bezit wordt bedoeld is het een voorvoegsel, anders is het een achtervoegsel. Het kent alleen persoon en getal niet geslacht. Het getal komt overeen met de bezitter. Het toevoegsel wordt altijd met een streepje voor of achter het zelfstandig naamwoord geplaatst.

persoon	enkelvoud		tweevoud		drievoud		meervoud		onbekend
1e	g]	g-	go]	go-	ga]	ga-	gi]	gi-	ge]	ge-
2e	v]	v-	vo]	vo-	va]	va]	vi]	vi-	ve]	ve-
3e	d]	d-	do]	do-	da]	da-	di]	di-	de]	de-
gemengd	s]	s-	so]	so-	sa]	sa-	si]	si-	se]	se-

Top

De voorvoegsels van verwijzing

Deze geven aan dat het betreffende zelfstandig naamwoord (meestal het persoonlijk voornaamwoord) is al eerder genoemd, of zal verder beschreven worden in volgende zinnen. Het voorvoegsel krijgt een n voor een klinker.

verwijzing	voorvoegsel		voorbeeld
terug	i>n.	i(n)	Imènin, Imènin	deze man nu...
vooruit	a>n.	a(n)	ANapa', ANapa'	het volgende voedsel...

Top

De voorvoegsels van persoon

Deze plaatsen zelfstandige naamwoorden in de eerste, of tweede persoon. Vertaling vindt meestal plaats met een persoonlijk voornaamwoord. Pas op: deze voorvoegsels worden bij het voornaamwoord iets anders toegepast!

persoon voorvoegsel voorbeeld

1e f>o. f(o) FOmènin, FOmènin ik, de man

2e ò>s. ò(s) Òmènin, Òmènin jij, de man

3e (geen) mènin, mènin (hij,) de man

Top

De voorvoegsels van het onbepaald lidwoord.

Het bepaald lidwoord wordt standaard uitgedrukt. Het voorvoegsel van het onbepaalde lidwoord verschilt per geslacht. Er wordt een s ingevoegd voor een klinker.

geslacht	voorvoegsel		voorbeeld
ma	u>s.	u(s)	fUmènin, fUmènin	Ik, een man
vrouwelijk	a>s.	a(s)	Amènazi, Amènazi	vrouwen
levend	è>s.	è(s)	èmène;. èmène;	een mens
onzijdig	o>s.	o(s)	OSadi,OSadi	bergen
onbekend	e>s.	e(s)	Elez, Elez	iemand, iets

Top