|
|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| voorvoegsel | voorvoegsel | voorvoegsel | voorvoegsel | WORTEL | achtervoegsel | achtervoegsel | ||||||
| (geen) | (geen) | |||||||||||
| (geen) | pa | pa | no | no | (geen) | (geen) | (geen) | |||||
| g,, | g.. | ba | ba | go | go | zo | zo | o | o | g,, | g.. | |
| v,, | v.. | r | ra | mo | mo | lo | lo | i | i | v,, | v.. | |
| d,, | d.. | na | na | bo | bo | a | a | d,, | d.. | |||
| s,, | s.. | zè | zè | vè | vè | s,, | s.. | |||||
| za | za | jufè | jufè | |||||||||
| ma | ma | |||||||||||
| ga | ga | |||||||||||
Dit is een voorvoegsel als het het lijdend voorwerp weergeeft, of het onderwerp van; het is een achtervoegsel wanneer het het onderwerp weergeeft zoals dit zou zijn geweest in de actieve vorm. Het wordt samengesteld door een kenletter voor persoon+getal+geslacht.
| persoon | getal | geslacht | ||||||
| 1e | g | g | enkelvoud | (geen) | mannelijk | u | u | |
| 2e | v | v | tweevoud | o | o | vrouwelijk | a | a |
| 3e | d | d | drievoud | a | a | levend | e | e |
| gemengd | s | s | meervoud | i | i | onzijdig | o | o |
| onbekend | e | e | onbekend | (geen) | ||||
Voorbeelden:
| idogu | idogu | Ik (mannelijk) ga. |
| idova | idoda | jij (vrouwelijk) gaat. |
| idogoe | idogoe | wij tweeën (mannelijk &vrouwelijk) gaan. |
| idovaa | idovaa | jullie drieën (vrouwelijk) gaan. |
| idodio | idodio | zij (onzijdig) gaan. |
Deze geven weer in welk stadium de handeling zich bevindt.
| omschrijving | voorvoegsel | |
| nabije toekomst (gaan) | pa | pa |
| begin ( beginnen te) | ba | ba |
| bezig zijnd (aan het ... zijn) | (geen) | |
| punt in tijd (zojuist begonnen zijn te) | ra | ra |
| doorgaand (blijven) | na | na |
| bijna klaar (beginnen op te houden met) | zè | zè |
| einde (ophouden met) | za | za |
| klaar (voltooide tijd) | ma | ma |
| herhaald (gewoonlijk, steeds weer, plegen te) | ga | ga |
Voorbeelden:
| Paidogu. | Paidogu. | Ik ga zo. |
| Baidoda. | Baidoda. | Zij begint te gaan. |
| Idodie. | Idodie. | Zij zijn aan het gaan. |
| Raidovie. | Raidovie. | Jullie zijn net begonnen te gaan. |
| Naidova. | Naidova. | Jij blijft gaan. |
| Zèîdoga. | Zeidoga. | Ik ga zo stoppen. |
| Zaidodo. | Zaidodo. | Het stopt. |
| Maidogie. | Maidogie. | Wij zijn gegaan. |
| Gaidoga. | Gaidoga | Ik ga meestal, ik pleeg te gaan. |
Er worden twee klassen van wijzen onderscheiden: de causale wijs en de relatieve wijs.
Deze geeft aan op wat voor een manier degene die de handeling uitvoert wordt aangemoedigd.
| omschrijving | voorvoegsel | |
| dwingen (gebiedende wijs) | no | no |
| mogelijk maken | go | go |
| toestaan | mo | mo |
| aansporen (gebiedende wijs) | bo | bo |
| willen | vè | vè |
| wensen | jufè | jufè |
Voorbeelden:
| Jo noido. | Jo noido. | Men moet gaan; Ga! |
| Jo òsolièn goido. | Jo òsolièn goido. | Jij kunt gaan. |
| Moidogu laèz. | Moidogu laèz. | Ik sta haar toe te gaan; Ze mag gaan van mij. |
| Òsolo' jo boidoga. | Òsolo' jo boidoga. | Jíj wordt aangespoord te gaan; Ga! |
| Vèîdoda lobè. | Vèîdoda lobè. | Zij wil dat hij gaat. |
| Òsolaz jo jufèîdo. | Òsolaz jo jufeido. | Men wenst dat je gaat; Moge je gaan! |
Deze geeft de waarschijnlijkheid aan, dat de beschreven handeling werkelijk plaatsvindt.
| omschrijving | voorvoegsel | |
| werkelijk | (geen) | |
| mogelijk (misschien) | zo | zo |
| onwaarschijnlijk, onwaar | lo | lo |
Voorbeelden:
| Idodu dom ju]o. | Idodu dom ju-o. | Hij komt (werkelijk) naar huis. |
| Zoidodu dom ju]o. | Zoidodu dom ju-o. | Hij komt misschien naar huis. |
| Loidodu ludom ju]o? | Loidodu ludom ju-o? | Hij zou naar huis komen? (vast niet) |
Deze geeft aan of de handeling in het heden, verleden of toekomst speelt. De onbekende tijd geeft aan dat de handeling tijdloos is.
| omschrijving | achtervoegsel | |
| tegenwoordige tijd | o | o |
| verleden tijd | i | i |
| toekomende tijd | a | a |
| onbekend | (geen) | |
Voorbeelden:
| Idodu. | Idodu. | Hij gaat. |
| Idida. | Idida. | Zij ging. |
| Idado. | Idado. | Het zal gaan |
| Àmèno' itu depaurèî]ju. | Àmèno' itu (iddu) depaurei-ju. | Mannen gaan sneller. |
Deze zetten de zin om van de bedrijvende vorm in de lijdende en andere vormen. In het Aninees is het mogelijk om ieder zelfstandig naamwoord onderwerp van de zin te maken.
| omschrijving | artikel | |
| bedrijvende vorm | (geen) | |
| lijdende vorm (lijdend voorwerp->onderwerp) | co | co |
| meewerkend voorwerp->onderwerp | ca | ca |
| 2e naamval bijwoordelijke bepaling->onderwerp | ja | ja |
| 3e naamval bijwoordelijke bepaling->onderwerp | jo | jo |
| 4e naamval bijwoordelijke bepaling->onderwerp | ra gèî | ra gei |
| 2e naamval bijvoeglijke bepaling->onderwerp | ro g | ro g |
| 3e naamval bijvoeglijke bepaling->onderwerp | ri g | ri g |
| 4e naamval bijvoeglijke bepaling->onderwerp | ra g | ra g |
Voorbeelden:
| Mènin opòsi dovàfodu maras d]dim doèn ju]o. | De man geeft een stok aan zijn broers vrouw in het huis. |
| Mènin opòsi dovàfodu maras d-dim doèn ju-o. | |
| Opòsê co mènièn maras d]dim doèn ju]o dovàfodu. | Een stok wordt door de man aan zijn broers vrouw gegeven in het huis. |
| Opòsê co mènièn maras d-dim doèn ju-o dovàfodu. | |
| Maraz opòsi ca mènièn d]dim g doèn ju]o dovàfodu. | Zijn broers vrouw krijgt een stok van de man in het huis. |
| Maraz opòsi ca mènièn d-dim g doèn ju-o dovàfodu. | |
| d]Din opòsi ro gi maras menièn doèn ju]o dovàfodu. | Van zijn broer de vrouw krijgt een stok van de man in het huis. |
| d-Din opòsi ro gi maras menièn doèn ju-o dovàfodu. | |
| Don opòsi jo mènièn maras d]dim dovàfodu ju]odo. | In het huis is het, dat de man een stok aan zijn broers vrouw geeft. |
| Don opòsi jo mènièn maras d-dim dovàfodu ju-odo. | |
 Top |
